Bệnh Alzheimer - Care For
Tìm kiếm

Bệnh Alzheimer

Bệnh Alzheimer_Copyright © 2020 CARE4. All Rights Reserved

Mục lục

1. Tổng quan

Alzheimer là một trong những bệnh thần kinh phổ biến nhất ở người cao tuổi, là nguyên nhân dẫn đến tình trạng Sa sút trí tuệ, làm suy giảm nghiêm trọng chất lượng cuộc sống cũng như thời gian sống. Theo số liệu thống kê năm 2015 của The World Alzheimer Report 2015, số ca bệnh sa sút trí tuệ mới là 3 ca/ 1 giây, hiện có khoảng 46,8 triệu người bị sa sút trí tuệ, trong đó khoảng 60% là bệnh Alzheimer. Dự đoán đến 2050, chỉ riêng trong phạm vi nước Mỹ sẽ có đến 13,8 triệu người mắc bệnh, và con số này trên toàn thế giới sẽ lên đến 45 triệu.

Bệnh đặc trưng bởi quá trình tổn thương các nơron thần kinh và synap trong vỏ não và một số vùng dưới vỏ, làm chết tế bào não và cắt đứt liên lạc giữa chúng. Nếu không được chữa trị, bệnh sẽ có xu hướng nặng dần gây ảnh hưởng xấu tới các hoạt động sinh hoạt hàng ngày, tới trí nhớ, hoạt động ngôn ngữ và tư duy của người bệnh.

Bệnh thường xuất hiện ở người trên 65 tuổi. Tuy nhiên dạng Alzheimer, sớm dù không phổ biến ( chỉ chiếm khoảng 4-5% các ca bệnh Alzheimer ) vẫn có thể gặp ở độ tuổi từ 50 đến 65 tuổi.

2. Bệnh nguyên

Nguyên nhân gây bệnh hiện nay chưa được xác định một cách rõ ràng, tuy nhiên các nhà khoa học có đưa ra một số giả thuyết như:

3. Yếu tố nguy cơ

4. Triệu chứng

Bệnh diễn tiến theo từng giai đoạn, ở những giai đoạn khác nhau mức độ ảnh hưởng đến nhận thức người bệnh cũng thay đổi.

Giai đoạn khởi phát ( suy giảm nhận thức nhẹ )

Vì giai đoạn này chưa ảnh hưởng nhiều đến cuộc sống hằng ngày nên thường bị bỏ qua, cũng như nhầm lẫn với sự lão hóa bình thường ở người cao tuổi. Nên chú ý đến những biểu hiện trên nếu tiền sử gia đình có người mắc bệnh Alzhermer.

Giai đoạn đầu/ nhẹ ( suy giảm nhận thức vừa phải )

Người bệnh giai đoạn này vẫn có thể lái xe, làm việc và tham gia các hoạt động cộng đồng, tuy nhiên bệnh nhân sẽ bắt đầu cảm thấy khó khăn, khó hòa nhập, tăng lo âu, kích động. Nhiều người bệnh trong giai đoạn này có thể cần được nâng đỡ về mặt tâm lý.

Giai đoạn giữa/ trung bình ( suy giảm nhận thức nghiêm trọng )

Người bệnh giai đoạn này sẽ cần trợ giúp đáng kể trong sinh hoạt hằng ngày, từ cách mặc quần áo đúng, vệ sinh cá nhân, đặc biệt là những hoạt động phức tạp như thanh toán hóa đơn, uống thuốc.

Giai đoạn cuối/ nặng ( suy giảm nhận thức rất nghiêm trọng )

Giai đoạn này bệnh nhân hoàn toàn cần sự giúp đỡ từ người chăm sóc, một số trường hợp bệnh nhân bị liệt toàn thân, dẫn đến tử vong do các nguyên nhân: Loét tì đè gây nhiễm trùng, viêm phổi…

5. Chẩn đoán

Phương pháp chẩn đoán

Tiêu chuẩn chẩn đoán sa sút trí tuệ ( DSM 5 )

  1. Có bằng chứng suy giảm nhận thức đáng kể ở ít nhất 2 trong các lĩnh vực ( tập trung chú ý, chức năng điều hành, học tập và trí nhớ, chức năng ngôn ngữ, thị giác không gian và nhận thức xã hội ) dựa trên:
  1.  
  2. Suy giảm nhận thức làm ảnh hưởng đến tính độc lập trong hoạt động hằng ngày ( cần sự hỗ trợ ở các hoạt động phức tạp như trả hóa đơn, uống thuốc… ).
  3. Bệnh nhân không đang trong cơn mê sảng, lú lẫn cấp.
  4. Suy giảm nhận thức không phải do nguyên nhân tâm thần kinh khác (trầm cảm, tâm thần phân liệt,…).

Tiêu chuẩn chẩn đoán sa sút trí tuệ do bệnh Alzheimer ( DSM 5 )

  1. Thỏa mãn tiêu chuẩn sa sút trí tuệ.
  2. Suy giảm nhận thức khởi phát từ từ và tiến triển tăng dần ít nhất ở 2 lĩnh vực.
  3. Thỏa mãn tiêu chuẩn có khả năng hoặc có thể bệnh Alzheimer dưới đây:

Đối với suy giảm nhận thức thần kinh trung bình – nặng:

Chẩn đoán Có khả năng bệnh Alzheimer khi thỏa cả hai tiêu chuẩn (1) và (2), nếu chỉ thỏa một tiêu chuẩn, chẩn đoán có thể bệnh Alzheimer:

    1. Bằng chứng đột biến gen gây bệnh Alzheimer từ tiền sử gia đình hoặc di truyền học.
    2. Thỏa cả ba tiêu chuẩn sau:

Đối với suy giảm nhận thức thần kinh mức độ nhẹ:

Chẩn đoán Có khả năng bệnh Alzheimer khi có bằng chứng đột biến gen gây bệnh từ tiền sử gia đình hoặc bằng chứng di truyền học.

Chẩn đoán Có thể bệnh Alzheimer khi không có bằng chứng đột biến gen gây bệnh từ tiền sử gia đình hoặc bằng chứng di truyền học, đồng thời thỏa cả ba tiêu chuẩn sau:

Những rối loạn này không được giải thích tốt hơn bởi các bệnh lý mạch máu não, các bệnh lý thoái hóa thần kinh, tác dụng của một chất hoặc các bệnh lý tâm thần – thần kinh – hệ thống khác.

Xét nghiệm

Nhìn chung, chẩn đoán bệnh Alzheimer cũng tương tự như với các nguyên nhân gây sa sút trí tuệ khác, với các xét nghiệm hình ảnh học và cận làm sàng thường ít khi được sử dụng.

6. Điều trị

Mục tiêu điều trị

Mục tiêu hướng đến sau cùng là cải thiện chất lượng cuộc sống, hạn chế tối đa các tác động tiêu cực lên đời sống bệnh nhân và thân nhân.

Điều trị dùng thuốc

Điều trị không dùng thuốc

7. Biện pháp phòng ngừa sau khi điều trị

Bệnh Alzheimer là một bệnh tiến triển nặng có nguy cơ tử vong cao trong thời gian ngắn sau khi phát hiện bệnh, tuy nhiên bệnh nếu được phát hiện sớm và điều trị đúng cách kết hợp với chế độ ăn uống, sinh hoạt có thể giảm quá trình tiến triển bệnh, tăng tuổi thọ và cải thiện chất lượng cuộc sống cho người bệnh.

8. Dấu hiệu cảnh báo sớm của bệnh Alzheimer

Để phát hiện sớm bệnh Alzheimer, bản thân người cao tuổi, gia đình và người xung quanh nên chú ý đến những dấu hiệu cảnh báo sau:

  1. Suy giảm trí nhớ ảnh hưởng đến cuộc sống hằng ngày: Quên mất các sự kiện, ngày quan trọng, thường xuyên tự nhắc lại lời nói hoặc phải dựa vào trợ giúp từ bên ngoài để ghi nhớ ( giấy nhớ, phần mềm nhắc nhở ).
  2. Gặp khó khăn trong lập kế hoạch và giải quyết vấn đề: Thường xảy ra trong các hoạt động như mua bán, thanh toán hóa đơn hoặc lên kế hoạch nấu những món ăn quen thuộc.
  3. Gặp khó khăn trong các công việc hằng ngày: Nấu nướng, lái xe, dùng điện thoại, mua sắm.
  4. Gặp rắc rối trong việc xác định thời gian, nơi chốn: không hiểu được những sự kiện sẽ xảy ra sau đó, hoặc mất khái niệm về ngày tháng.
  5. Gặp rắc rối về nhận thức hình ảnh – không gian: Giữ thăng bằng và xác định khoảng cách bị hạn chế, hay làm rơi rớt đồ vật, dễ trượt ngã.
  6. Gặp rắc rối về từ ngữ trong nói hoặc viết: Khó tham gia vào cuộc trò chuyện và thường mất thời gian để tìm ra từ định nói, nói vòng vo ( ví dụ gọi đồng hồ đeo tay là “cái đồ để xem giờ đeo trên tay” ).
  7. Đặt đồ vật sai chỗ một cách đáng kể ( bỏ chìa khóa vào máy giặt ) và không thể lần theo trí nhớ để tìm ra đồ vật.
  8. Giảm khả năng phán đoán: Dễ bị lừa gạt, không quản lý tiền bạc được, không quan tâm đến vệ sinh thân thể hoặc chăm sóc thú cưng.
  9. Thoái lùi trong công việc và giao tiếp xã hội: Không muốn đến các nơi bình thường hay lui tới ( nhà thờ, công viên, câu lạc bộ… ), khó theo dõi trọn vẹn một trận bóng hoặc những chuyện đang xảy ra.
  10. Thay đổi tính cách: Dễ dàng nóng giận với những tình huống bình thường, trở nên sợ hãi và hay nghi ngờ.

Tham vấn y khoa

“Khi tuổi thọ con người ngày càng tăng thì tần suất bệnh lý về Sa sút trí tuệ nói chung và bệnh Alzheimer nói riêng cũng ngày càng gia tăng. Bệnh ảnh hưởng đến thể chất, tinh thần và chất lượng cuộc sống của bệnh nhân, tạo gánh nặng kinh tế cho gia đình và xã hội.

Việc chẩn đoán và điều trị còn gặp nhiều khó khăn, cần có sự phối hợp nhiều chuyên khoa như Nội thần kinh, Lão khoa… Nhận biết sớm các biểu hiện bệnh để được thăm khám, tư vấn và điều trị sớm là cần thiết. Tôi hy vọng bài viết của Bs. Phạm Ngọc Viên Phúc sẽ cung cấp cho quý vị những thông tin thật sự hữu ích.” 

 Bs. Nguyễn Hoàng Tuấn Vũ

 
Tài liệu tham khảo

  1. Hội Bệnh Alzheimer và Rối Loạn Thần Kinh Nhận thức Việt Nam (2018), Hướng dẫn chẩn đoán và điều trị sa sút trí tuệ 2018
  2. Trần Công Thắng, Hội Thần Kinh Học Việt Nam, Cập nhật chẩn đoán và điều trị bệnh Alzheimer
  3. Agnese Gugliandolo, Placido Bramanti, and Emanuela Mazzon (2017), Role of Vitamin E in the Treatment of Alzheimer’s Disease: Evidence from Animal Models
  4. The Centers for Disease Control and Prevention and The Alzheimer’s Association (2019), 10 warning signs of Alzheimer’s
  5. American Psychiatric Association (2012 – 2013), Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders V edition (DSM 5), American Psychiatric Publishing, Washington DC, pp. 602, 605, 611
  6. European Medicines Agency (2018), Guideline on the clinical investigation of medicines for the treatment of Alzheimer’s disease
  7. Institute for Quality and Efficiency in Health Care (2017), Non-drug interventions for Alzheimer’s disease
  8. Liesi E. Hebert và cộng sự (2013), Alzheimer disease in the United States (2010–2050) estimated using the 2010 census
  9. M. Paul Murphy và Harry LeVine (2010), Alzheimer’s Disease and the β-Amyloid Peptide
  10. Timothy J. Legg, Mary Ellen Ellis (2018), What Are the Stages of Alzheimer’s Disease?